Kampüste Yapay Zekâ: Yeni Bölümler Açılıyor

Türkiye’de üniversitelerin bölüm haritası hızla değişiyor. Yapay zekâ artık yalnızca bilgisayar mühendisliği derslerinin bir konusu değil; veri biliminden siber güvenliğe, sağlıktan tarıma, işletmeden felsefe ve tarihe kadar farklı disiplinlerle birleşen bağımsız programlara dönüşüyor. Ancak yeni bir bölüm açmakla geleceğin insan kaynağını yetiştirmek aynı şey değil. Asıl mesele; bölümün adı kadar müfredatı, akademik kadrosu, teknolojik altyapısı ve sektörle kurduğu bağ olacak.

Üniversite tercih dönemlerinde uzun yıllar boyunca benzer bölüm isimlerini gördük: Bilgisayar Mühendisliği, Yazılım Mühendisliği, Yönetim Bilişim Sistemleri ve Elektrik-Elektronik Mühendisliği…

Bugün ise tercih kılavuzlarına çok daha farklı programlar giriyor:

• Yapay Zekâ ve Makine Öğrenmesi
• Veri Bilimi ve Analitiği
• Yapay Zekâ Operatörlüğü
• Büyük Veri Analistliği
• Robotik ve Yapay Zekâ
• Otonom Sistemler Teknikerliği
• Bulut Bilişim Operatörlüğü
• İnsansız Araç Teknikerliği
• Yapay Zekâ Destekli Web Tasarımı ve Kodlama
• Yapay Zekâ Destekli Tasarım ve Animasyon

Bu değişim yalnızca bölüm isimlerinin güncellenmesi anlamına gelmiyor. Türkiye’de yükseköğretim sisteminin, yapay zekânın oluşturduğu yeni iş gücü ihtiyacına cevap verme arayışını gösteriyor.

İlk büyük adım 2024’te atıldı

Yükseköğretim Kurulu, 2024 yılında yapay zekâ, dijitalleşme ve büyük veri alanlarında yeni programlar açılması için kapsamlı bir çalışma başlattı.

Bu kapsamda ikisi lisans düzeyinde ilk kez açılmak üzere beş lisans ve tamamı yeni 12 ön lisans programı belirlendi. Lisans düzeyindeki iki yeni program:

• Veri Bilimi ve Analitiği
• Yapay Zekâ ve Makine Öğrenmesi

olarak açıklandı.

Bilişim Sistemleri ve Teknolojileri, Yazılım Geliştirme ve Bilgi Güvenliği Teknolojisi gibi mevcut lisans programlarının da farklı üniversitelere yaygınlaştırılmasına karar verildi.

Ön lisans düzeyinde ise çok daha uygulamalı ve belirli iş rollerine yönelik programlar oluşturuldu:

• Yapay Zekâ Operatörlüğü
• Büyük Veri Analistliği
• Otonom Sistemler Teknikerliği
• Dijital Dönüşüm Elektroniği
• Robotik ve Yapay Zekâ
• Oyun Geliştirme ve Programlama
• Bulut Bilişim Operatörlüğü
• İmalat Yürütme Sistemleri Operatörlüğü
• Kurumsal Bilişim Uzmanlığı
• İnsansız Araç Teknikerliği
• Ön-Yüz Yazılım Geliştirme
• Arka-Yüz Yazılım Geliştirme

YÖK verilerine göre bu programlar 2024–2025 akademik yılında 20 üniversitede 70’i aşkın bölüm ve program olarak açıldı ve kontenjanlar yüksek doluluk oranlarına ulaştı. YÖK’ün 2024 program açıklaması.

Hangi üniversitelerde açıldı?

İlk uygulama için teknik altyapısı ve mevcut bilişim programları dikkate alınan üniversiteler seçildi.

Örneğin;

• Atatürk Üniversitesi ve Bursa Teknik Üniversitesinde Yapay Zekâ ve Makine Öğrenmesi ile Veri Bilimi ve Analitiği,
• Kocaeli Üniversitesi ve Konya Teknik Üniversitesinde Yapay Zekâ ve Makine Öğrenmesi,
• İstanbul Teknik Üniversitesi, Harran Üniversitesi, Manisa Celal Bayar Üniversitesi ve Sakarya Üniversitesinde Veri Bilimi ve Analitiği,
• Karadeniz Teknik Üniversitesinde Yapay Zekâ Operatörlüğü ve Dijital Dönüşüm Elektroniği,
• Eskişehir Teknik Üniversitesi ile Gaziantep Üniversitesinde Robotik ve Yapay Zekâ,
• Kayseri Üniversitesinde İnsansız Araç Teknikerliği ve Otonom Sistemler Teknikerliği,
• Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesinde ise yapay zekâ, büyük veri, bulut bilişim, robotik ve yazılım alanlarında çok sayıda ön lisans programı

hayata geçirildi.

Programların üniversite bazındaki dağılımı, YÖK açıklamalarının yanı sıra ÖSYM tercih kılavuzları ve YÖK Atlas üzerinden de doğrulanabiliyor. Örneğin Kocaeli Üniversitesi Yapay Zekâ ve Makine Öğrenmesi ve Konya Teknik Üniversitesi Yapay Zekâ ve Makine Öğrenmesi programları YÖK Atlas’ta yer alıyor.

Yapay zekâ programları 70 üniversiteye yayılıyor

YÖK, ilk uygulamanın ardından dijital ve yapay zekâ temelli programların bulunduğu üniversite sayısını 20’den 70’e çıkarma kararı aldı.

2025 YKS kılavuzuna bilişim, yapay zekâ, yeşil dönüşüm, dijital sağlık ve akıllı tarım alanlarında 27 yeni program eklendi. Böylece yapay zekâ yalnızca yazılım geliştiren bir teknoloji olarak değil; sağlık, tarım, enerji ve üretim sistemlerini dönüştüren yatay bir yetkinlik olarak ele alınmaya başlandı.

Dijital Sağlık Sistemleri Teknikerliği, Tele-Sağlık Teknikerliği, Tıbbi Veri İşleme Teknikerliği, Dijital Tarım Teknolojileri ve Akıllı Tarım ve Gıda Yönetimi gibi programlar bu yaklaşımın örnekleri arasında yer aldı. YÖK – Geleceğin Mesleklerine Yönelik Yeni Programlar.

Buradaki değişim önemli: Üniversiteler artık yalnızca “yapay zekâ uzmanı” yetiştirmeyi değil, yapay zekâyı belirli bir sektörde kullanabilen uzmanlar yetiştirmeyi hedefliyor.

Gelecekte daha değerli olacak kişi yalnızca algoritma geliştiren değil; tarımı, sağlığı, finansı, eğitimi veya üretimi anlayarak yapay zekâyı bu alanlara uygulayabilen kişi olacak.

2026’da yapay zekâ mühendislik fakültesinden çıkıyor

2026 yılıyla birlikte daha dikkat çekici bir aşamaya geçildi.

YÖK, yükseköğretim sistemine 16 yeni istihdam odaklı program eklendiğini açıkladı. Bunların arasında:

• Tarih ve Yapay Zekâ
• Felsefe ve Yapay Zekâ
• İşletme ve Yapay Zekâ
• Yapay Zekâ Destekli Web Tasarımı ve Kodlama
• Yapay Zekâ Destekli Tasarım ve Animasyon
• Dijital Oyun Teknolojileri
• Mobil Güvenlik Teknolojileri

gibi programlar bulunuyor.

Bu programların önemi, yapay zekâyı yalnızca mühendislik alanına ait bir teknoloji olarak görmemelerinde yatıyor. Tarih ve Yapay Zekâ programı dijital arşivler, belge analizi ve kültürel miras çalışmalarına; Felsefe ve Yapay Zekâ programı etik, insan iradesi, karar sistemleri ve yapay zekâ yönetişimine; İşletme ve Yapay Zekâ programı ise karar destek, süreç otomasyonu ve veri odaklı yönetim alanlarına yönelebilir.

YÖK de bu programların yapay zekâyı mühendislik alanlarının dışına taşıyan disiplinler arası bir yaklaşım sunduğunu özellikle vurguluyor. Kaynaklar: YÖK – 16 Yeni Program Açılıyor, YÖK – Yükseköğretimde Dönüşüm Sürüyor.

2026 itibarıyla YÖK, yapay zekâ ve bilişim alanında son üç yılda toplam 81 yeni program açıldığını bildiriyor. YÖK – Yükseköğretim Sistemi Yapay Zekâda Dünya ile Rekabet Edecek Güce Ulaştı.

Yeni bölüm adı tek başına yeterli mi?

Bütün bu gelişmeler olumlu olmakla birlikte önemli bir risk de taşıyor: Eski bir müfredatın üzerine yeni ve popüler bir bölüm adı koymak.

Bir yapay zekâ programının gerçek anlamda nitelikli eğitim verebilmesi için yalnızca birkaç programlama ve makine öğrenmesi dersi yeterli değildir.

Öğrencilerin;

• Matematik ve istatistik,
• Veri yapıları ve algoritmalar,
• Makine öğrenmesi ve derin öğrenme,
• Büyük veri ve veri mühendisliği,
• Bulut bilişim,
• Model geliştirme ve MLOps,
• Siber güvenlik,
• Yapay zekâ etiği ve yönetişimi,
• Proje yönetimi,
• Sektörel uygulamalar

konularında bütünlüklü eğitim alması gerekir.

Üniversitelerin ayrıca öğrencilere yeterli hesaplama gücü, güncel yazılım araçları, gerçek veri kümeleri ve uygulamalı proje ortamı sunması gerekiyor. Yapay zekâ eğitimi yalnızca sınıfta anlatılarak verilemez; öğrencinin model geliştirmesi, test etmesi, hata yapması ve gerçek bir probleme çözüm üretmesi gerekir.

YÖK’ün bazı derslerin güçlü üniversitelerdeki öğretim üyeleri tarafından çevrim içi ve eş zamanlı verilmesini planlaması, akademisyen açığını azaltmak ve programlar arasında kalite standardı oluşturmak açısından önemli bir adım olabilir. Ancak uzun vadede her üniversitenin kendi akademik kadrosunu ve araştırma altyapısını geliştirmesi gerekecek.

Öğrenci bölüm seçerken neye bakmalı?

Yeni açılan bir bölümün isminde “yapay zekâ” ifadesinin bulunması, o bölümün otomatik olarak güçlü bir kariyer sağlayacağı anlamına gelmez.

Adayların tercih yapmadan önce şu sorulara cevap araması gerekir:

1. 1Bölümün ders programında gerçekten kaç yapay zekâ ve veri bilimi dersi bulunuyor?
2. 2Dersleri verecek akademisyenlerin uzmanlık ve yayın alanları neler?
3. 3Üniversitenin laboratuvar, sunucu ve GPU altyapısı var mı?
4. 4Öğrenciler gerçek sektör projelerinde görev alabiliyor mu?
5. 5Zorunlu staj veya işletmede mesleki eğitim modeli bulunuyor mu?
6. 6İngilizce, matematik ve programlama eğitimi yeterli mi?
7. 7Yapay zekâ etiği, veri güvenliği ve hukuki sorumluluklar müfredatta yer alıyor mu?
8. 8Bölümün mezunları hangi görev unvanlarında çalışabilecek?

Özellikle iki yıllık programlarda bölüm adı ile iş dünyasındaki görev tanımı arasında açık bir ilişki kurulması önem taşıyor. “Yapay Zekâ Operatörü” unvanının bir işletmede hangi yetki ve sorumluluklara karşılık geleceği sektörle birlikte belirlenmezse, programın adı cazip olsa bile mezuniyet sonrası belirsizlik oluşabilir.

Üniversitenin yeni görevi: Bölüm açmak değil, ekosistem kurmak

Yapay zekâ, üniversiteler için yalnızca yeni bölümler açılacak bir alan değildir. Üniversitenin araştırma, eğitim, yönetim ve sektörle işbirliği modelini bütünüyle etkileyen bir dönüşümdür.

Başarılı bir üniversite modeli;

• Yapay zekâ laboratuvarlarını,
• Farklı bölümlere açık ortak dersleri,
• Sektör destekli uygulama projelerini,
• Öğrenci girişimlerini,
• Akademik araştırmaları,
• Etik ve yönetişim kurullarını,
• Sürekli eğitim ve mikro yeterlilik programlarını

aynı çatı altında birleştirilmelidir.

Çünkü geleceğin meslekleri yalnızca yeni diploma isimlerinden doğmayacak. Bilgisayar bilimini sağlıkla, tarımla, işletmeyle, hukukla, felsefeyle ve sosyal bilimlerle birleştirebilen insanlar tarafından şekillendirilecek.

Türkiye’de kampüslerin kapısından yapay zekâ çoktan girdi. Şimdi cevaplanması gereken soru, kaç yeni bölüm açıldığı değil; bu bölümlerin ne kadar nitelikli, uygulamalı ve geleceğe dayanıklı bir eğitim sunacağıdır.